Du học sinh về nước làm việc: Có nên hay không?

Có về nước làm việc hay không sau khi tốt nghiệp là một câu hỏi cửa miệng với các du học sinh. Nhiều người cho rằng không quay về nước như là một sự phản bội, tuy nhiên có một thực tế rằng ít sinh viên cảm thấy thỏa mái, an tâm khi quyết định mình sẽ quay trở về. Sau đây là một số vấn đề du học sinh cần cân nhắc khi lựa chọn có quay về nước làm việc hay không.

Một số nội dung trong bài viết này được trích từ bài viết: Du học sinh về nước: Có nên hay không?

Cơ hội làm việc tại quê nhà

Theo Công ty tư vấn và tuyển dụng nhân sự SHD, thực tế thị trường lao động Việt Nam mới chỉ đáp ứng được khoảng 40% nhu cầu nhân sự cao cấp cho các ngành nghề. Hơn nữa, trong quý 1/2013, trên cả nước có 13.011 doanh nghiệp khó khăn phải ngừng hoạt động (trong đó, số doanh nghiệp đăng ký tạm ngừng hoạt động là 3.567 doanh nghiệp và ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục đóng mã số thuế là 9.444 đơn vị) tăng hơn 26% so với cùng kỳ. Với tình hình kinh tế khó khăn, thị trường lao động bị thu hẹp, nhiều doanh nghiệp phải giải thể, những người có kinh nghiệm làm việc nhiều năm cũng đang lâm vào tình trạng thất nghiệp lại càng gây bất lợi cho các bạn trẻ mới tốt nghiệp, kể cả với tấm bằng ngoại.

Thị trường lao động Việt Nam đông đúc nhưng vẫn thiếu nhân sự trình độ cao

Thực tế, doanh nghiệp nào cũng cần người giỏi để bổ sung cho đội ngũ nhân sự của mình. Nhưng trong thời điểm này, các doanh nghiệp thường vừa phải củng cố nhân sự để làm sao với một lượng người vừa đủ vẫn có thể đảm nhận công việc vượt qua khó khăn, đồng thời, nếu quá cần một vị trí nào đó cho sự phát triển lâu dài thì ứng viên phải thực sự xuất sắc. Vì thế, ít có doanh nghiệp nào “mạo hiểm” trả lương cao cho một ứng viên vẫn phải mất nhiều thời gian mới hòa nhập vì thiếu kinh nghiệm thực tế, hoặc chưa đáp ứng ngay được yêu cầu làm việc, đó là việc quá “xa xỉ” trong bối cảnh hiện nay.

Đánh giá về cơ hội việc làm cho du học sinh trong tình hình suy thoái tài chính hiện nay, chị Hương, công ty SHD, cho biết: “Nhu cầu tuyển dụng năm nay đúng là không nhiều như năm ngoái nhưng không phải là không có cơ hội nào cho du học sinh. Hiện các nhà tuyển dụng trở nên gắt gao hơn, đòi hỏi ứng viên phải có nhiều tố chất, tiềm năng hơn để đào tạo về lâu về dài chứ không tuyển dụng đại trà như các năm trước. Chính vì vậy, tình hình hiện tại lại là điều kiện thuận lợi cho các du học sinh xin vào làm việc ở các công ty lớn.”

Các công ty, tập đoàn kinh tế lớn trong và ngoài nước đang có xu hướng chào đón du học sinh làm việc chính thức cũng như thực tập tại Việt Nam nhằm thu hút ngày càng nhiều lực lượng lao động tiềm năng này về nước làm việc. Phối hợp với Câu lạc bộ Sinh viên Việt Nam Quốc tế (ISC), Tập đoàn Intel vào đầu tháng 10 vừa qua cũng ‘bay’ sang tận đất Úc (Melbourne và Sydney) để săn tìm nhân lực cho nhà máy mới tại Khu công nghệ cao TP.HCM. Các vị trí từ giám đốc, quản đốc đến hàng nghìn kỹ thuật viên lành nghề đang được Intel săn lùng ráo riết để đáp ứng con số 3.000 nhân sự cho nhà máy mới.

Lời khuyên:

Du học sinh nước ngoài cần tìm hiểu và đưa ra những lựa chọn phù hợp với các doanh nghiệp ở Việt Nam, đồng thời cần tìm hiểu rõ hơn về thị trường, cách làm việc trong nước, tạo nền tảng phát triển cho mình sau này.  Theo các chuyên gia nhân sự, điều quan trọng đầu tiên là du học sinh cần xác định mình muốn phát triển cụ thể trong lĩnh vực nào. Những sinh viên học hẳn chuyên ngành về tài chính, kế toán hoặc kỹ thuật, công nghệ phần mềm…v.v thường có việc nhanh hơn những bạn học chung chung về quản trị kinh doanh.

Nhà tuyển dụng thường có các công cụ đánh giá rất nhanh những công việc có tính ứng dụng cụ thể để đo lường khả năng thực tế của ứng viên. Vì vậy, để tiết kiệm thời gian cho bản thân và gây ấn tượng tốt với nhà tuyển dụng, du học sinh cần nghiên cứu trước trang web của các công ty thuộc lĩnh vực mà mình quan tâm, tìm hiểu trước các loại công việc và chức năng của từng vị trí cụ thể. Những thông tin này thực sự hữu dụng, giúp ứng viên hình dung trước trách nhiệm cụ thể của mình để xem xét sự phù hợp trước khi nộp đơn.

Mức lương khi về nước làm việc

Mức lương du học sinh đòi hỏi ở nhà tuyển dụng thường quá cao so với mặt bằng chung. Bạn Nguyễn Hoàng, một du học sinh ở Úc trở về nước với tấm bằng MBA, đã đăng ký xin việc ở một số nơi mà chưa lần nào được vào phỏng vấn trực tiếp. Nguyên nhân được cho là do mức lương đề nghị từ 15 triệu đến 20 triệu đồng cho vị trí marketing cao hơn so với mặt bằng chung, nhất là trong tình hình kinh tế khó khăn hiện nay đã khiến ứng viên bị loại ngay từ vòng sơ tuyển. Nhiều du học sinh khác cũng đang trong hoàn cảnh tương tự.

Trên thực tế, ngay cả ở các tập đoàn đa quốc gia đang đầu tư vào Việt Nam, 1.000-1.500 đô Mỹ là mức lương thường dành cho các nhà quản lý cấp trung, kinh nghiệm quản lý ít nhất ba năm trở lên. Điều này khá nhạy cảm bởi tâm lý các sinh viên sau khi du học thường mong muốn tìm ngay được việc có lương cao để bù đắp khoản tiền lớn mà các bạn đã đầu tư cho việc học. Chính cách suy nghĩ này làm giới hạn cơ hội của du học sinh và khiến các bạn ít nhiều bị sốc khi đi xin việc. Tuy nhiên, cũng cần xác định lại rằng chi phí cuộc sống ở Việt Nam thấp hơn hẳn mức chi phí ở các nước phát triển và độ chênh lệch về mức thuế giữa các quốc gia cũng khá rõ nét. Chẳng hạn như Úc được xem là một trong những quốc gia có mức thuế thu nhập cá nhân cao nhất trên thế giới.

Lời khuyên:

Vũ Tuấn Anh, Giám đốc Viện quản lý Việt Nam

Anh Vũ Tuấn Anh, Giám đốc Viện quản lý Việt Nam chia sẻ:

Khi các bạn học thật nghiêm túc tại nước ngoài thì các bạn giống như một chiếc Mercedes 600 chạy trên high way 100 miles/1 giờ . khi về việt nam các bạn hình dung con đường sẽ chỉ là đường nội đô hoặc đường làng, may mắn lắm thì là đường quốc lộ 1 A có vận tốc 40 miles./ 1 giờ

Như vậy các bạn rất có thuận lợi và khó khăn:

Thuận lợi: chạy nhanh thì khó chứ chạy chậm thì rất dễ dàng

Khó khăn: khó khăn không phải cái xe chạy chậm vì nó có thể chỉ chạy 5 miles /1 giờ, khó khăn là người lái xe- bạn – cảm thấy bực mình khó chịu thậm chí cáu vì bạn đã quen chạy 100 miles /1 giờ

Khi làm việc ở Việt Nam : hãy cố gắng chạy nhanh nhất ở trong đường làng, đường nội đô hoặc đường quốc lộ 1 A – Đừng bao giờ cố gắng chạy 100 miles như bên kia. Và một lời khuyên chân thành cho các sinh viên du học từ nước ngoài về: Du học nhưng đừng mộng du về mình. Khi đã chấp nhận về nước xin việc thì hẵng cứ coi mình như là một ứng viên bình t hường đi xin việc. Đừng bao giờ nói ủa bên này sao khác bên đó vậy. Nếu mà muốn làm việc ở bên đó và không cảm thấy gì khác thì hãy xin việc ở bên đó đi.

Môi trường làm việc

Bên cạnh tiêu chuẩn về mức lương, môi trường làm việc chuyên nghiệp là một trong những yếu tố mà bất cứ người lao động nào cũng quan tâm. Tuy nhiên, cách định nghĩa ‘chuyên nghiệp’ của mỗi người lại hoàn toàn khác nhau. Dựa trên phong cách làm việc và sở thích cá nhân, người thì thích môi trường năng động, tự chủ, tự quyết theo kiểu phương Tây, người lại thích sự quy củ nền nếp, có thứ tự, luật lệ rõ ràng, nghiêm túc như các công ty của Nhật Bản, Hàn Quốc. Vì vậy, trước tiên ứng viên phải xác định trước cho mình môi trường làm việc phù hợp.

Cần chuẩn bị thích ứng với môi trường làm việc trong nước

Ngoài ra, do ở môi trường nước ngoài lâu, du học sinh không khỏi bị sốc về văn hóa giao tiếp khi về nước làm việc. Theo chia sẻ của nhiều du học sinh khi trở về nước, “sốc” nhất vẫn là cách giao tiếp, cư xử của nhiều người xung quanh khác xa với cách cư xử của người nước ngoài. Cao Minh Trí – cựu du học sinh Trường London College of Fashion (Anh) chia sẻ: “Học ở Anh bốn năm, tôi học được câu cửa miệng của họ là cảm ơn và xin lỗi trong bất cứ công việc gì. Thế nên khi trở về Việt Nam, chính những câu nói tưởng chừng lịch sự này lại mang lại quá nhiều… phiền toái”. Minh Trí kể: “Một lần toàn cơ quan họp để xử lý những sai sót về kinh doanh trong quý, tôi vừa mở miệng để xin lỗi và xin trình bày ý kiến của mình thì nhiều người chen ngang: “Hóa ra những sai sót này do anh làm hả?”. Lần khác, đi ngoài đường tôi bị một xe khác tông vào, vì thói quen nên tôi nói xin lỗi thì ai dè người này lấy đó làm lý do cho rằng tôi chạy sai và buộc tôi phải đền”.

Sự khác biệt lớn về cách thức, phong cách làm việc, tiêu chuẩn chuyên môn ở Việt Nam khiến các cựu du học sinh không “tự tin” ứng dụng hiệu quả các kiến thức và kỹ năng đã học tập được ở nước ngoài. Trần Văn Tùng, cựu du học sinh Trường University of Central Lancashire (Anh), hiện đang làm việc cho một công ty nước ngoài có trụ sở trên đường Cống Quỳnh (quận 1, TP.HCM), chia sẻ: “Cái tôi rút ra được sau hơn nửa năm làm việc ở một công ty nhà nước đó là: Họ coi trọng tuổi tác và thâm niên hơn khả năng làm việc khiến tôi cảm thấy lạc lõng. Việc trao đổi thẳng thắn với cấp trên là điều không thể có. Sẽ chẳng có ai nghe mà lại còn dè bỉu “lấy mác du học ra để hù người ta à”. Riết nên tôi nản và quyết định thôi việc”.

Lời khuyên:

Cách tốt nhất để hòa nhập, theo kinh nghiệm của nhiều du học sinh, là bạn nên lấp khoảng trống giữa hai nền văn hóa nơi bạn từng du học và nơi bạn trở về bằng cách tôn trọng cả hai vì thực tế, khác biệt quá lớn về trình độ phát triển là nguyên nhân chính làm nên khác biệt về văn hóa.

Bạn Phan Ngọc Linh, cựu DHS Học viện Phát triển Quản lý Singapore (MDIS), chia sẻ: “Nói thật, khi mới về Việt Nam, tôi không dám đi ăn ở tiệm, quán xá vì thấy những đám giấy ăn nhàu nát vứt dưới gầm bàn, bát đũa nhơm nhớp dầu mỡ, thậm chí còn bám cả đồ ăn thừa. Nhưng dần dần tôi cũng quen lại với văn hóa quán cóc của nước mình. Bây giờ thì hoàn toàn thoải mái rồi vì thấy tụ tập bạn bè trong những quán đó thú vị hơn nhiều so với các nhà hàng sang trọng ở nước ngoài”.

Để hòa nhập trở lại với thói quen giao tiếp và môi trường làm việc trong nước, theo nhiều du học sinh, điều quan trọng nhất là luôn giữ được sự cân bằng, không để mình rơi vào trạng thái trầm cảm hoặc thất vọng. Ngoài ra, kinh nghiệm của nhiều du học sinh đi trước là: Tránh đề cập nhiều đến đất nước mà mình đã đi du học. Lời khuyên này thoạt nghe có vẻ vô lý nhưng thực tế lại giúp bạn nhanh chóng “tái hòa nhập cộng đồng” sau du học.

Phạm Ngọc Quỳnh Trang – cựu du học sinhTrường Marketing Singapore (MIS), giải thích: “Mình là người có điều kiện đi xa, học tập tại một nước tiên tiến nên trong suy nghĩ của những người “ở nhà” thì họ thiệt thòi hơn so với mình. Nếu ngay khi trở về nước, mình lại không ngừng kể về những điều tuyệt diệu vừa trải qua thì cũng tức là đang khơi gợi về những thiệt thòi của họ. Vô hình trung mình đang đẩy bản thân ra xa những người xung quanh. Vậy là để tránh bị cô lập hoặc ít nhất là cảm giác lạc lõng thì mình phải tạm thời “quên” Singapore trong các câu chuyện. Rồi dần dà với thời gian, khi đã thực sự được “đón nhận” trở lại trong vòng tay bạn bè và đồng nghiệp, mình mới có thể từ từ nói về những điều tai nghe mắt thấy trong thời gian du học”.

Cơ hội thăng tiến

Bên cạnh các vấn đề ngay trước mắt, tầm nhìn dài hạn cũng là một yếu tố quan trọng cần cân nhắc. Một thực tế là các du học sinh về Việt Nam sau một thời gian thường tiến nhanh trong công việc. Điều này xuất phát từ nền tảng kiến thức chuyên môn, sự tự tin, khả năng tự lập, và quyết đoán, dám nghĩ dám làm mà các du học sinh đã được trải nghiệm trong quá trình du học. Một số tên tuổi các du học sinh đã thành công có thể kể đến như Anh Lê Hồng Minh – CEO VNG corporation, anh Nguyễn Ngọc Điệp – CEO Vật giá, anh Trần Tuấn Anh – nhà sáng lập Keewi, hay anh Trần Đăng Khoa – Chủ tịch Hội đồng quản trị của TGM Corporation. Nhiều những công ty được thành lập bởi các du học sinh về nước như KMS, Greengar, Keewi, Not A Basement Studio, Tiki, Bo Cong Anh, Istart, LuvPrint, Geeky… cũng đã bắt đầu “lên sóng” cung cấp những dịch vụ mới và hữu ích cho cộng đồng trong nước.

 Lời khuyên

Đỗ Chí Hiếu, Quản lý cao cấp Deloitte Vietnam

Chia sẻ của anh Đỗ Chí Hiếu, Quản lý cao cấp Deloitte Vietnam: Có rất nhiều lý do cá nhân để mình trở về, không dùng để khuyên ai đc. Nếu có thì mình chỉ có 1, đó là 1 cái nhìn dài hạn. Từ nước ngoài về, bạn có thể phải start from the bottom bình đẳng với 1 SV trong nước. Nhưng trong dài hạn, sau 5-7 năm làm việc hoặc xa hơn, theo mình thấy những sinh viên có “gốc gác” nước ngoài tiến xa và nhanh hơn rất nhiều (nếu thực sự có năng lực). Ở Úc rất khi thấy 1 Director hay CEO nào là ng Châu Á ở các tập đoàn lớn. Hơn nữa, ko biết có phải tư ti tư ái ko, nhưng mặc dù khả năng tiếng Anh tốt, rất nhiều bạn bè bản xứ, “ở bển” ra đường mình vẫn có cảm giác như là “công dân hạng 3″.

Kết

Xin trích lại dòng tâm sự “Du học – Đôi điều tản mạn” của anh CRX trên diễn đàn ttvnol.com thay cho lời kết:

Tôi đã từng trải qua những tháng ngày lo lắng về tương lai. Lần thứ nhất, khi chuẩn bị tốt nghiệp đại học và rời Perth. Lúc đó, như mọi người, tôi nộp hồ sơ vào một số nơi để tiếp tục theo học chương trình sau đại học. Bên cạnh đó tôi cũng để ý tới khả năng tìm việc làm. Thế rồi, tôi đứng trước 3 sự lựa chọn: về làm việc cho một công ty Úc ở Việt nam, ở lại Perth tiếp tục học cao học, hoặc sang Canada. Tôi đã giành rất nhiều thời gian suy nghĩ hơn thiệt mà chẳng quyết định được mình nên làm gì. Tôi đâm ra cáu kỉnh với bản thân và những người xung quanh. Nhưng sự cáu kỉnh cũng chẳng giúp làm cho đầu óc sáng suốt hơn chút nào trong quyết định của mình. Cuối cùng, tôi đành phải giở tới “con át chủ bài” đó là gọi điện về hỏi bố mẹ (hình như chiêu này lúc nào cũng rất hiệu quả). Bố mẹ tôi xưa nay vẫn luôn quan niệm tôi đang sống cuộc sống của riêng mình và chỉ có tôi, người trong cuộc, mới có thể hiểu rõ điều gì là tốt nhất cho bản thân tôi. Sau cuộc nói chuyện với bố mẹ, phải nói tôi chỉ còn thiếu nước đập đầu vào .. gối .. vì bí vẫn hoàn bí. Tuy nhiên tôi nhớ mãi một câu mà bố mẹ tôi đã nói: hãy làm điều gì con cảm thấy mình thích, không thể nói trước thế nào là được, thế nào là mất” con thử ngẫm chuyện tái ông mất ngựa mà xem!?? ?” Vâng, tôi đã làm theo sở thích của mình. Lần thứ hai, khi tôi tốt nghiệp chương trình sau đại học. Lần này, tôi không phải đắn đo xem mình sẽ làm gì. Tôi tìm kiếm việc làm và may mắn được nhận vào một nơi ở Mỹ. Chuẩn bị mọi thứ để lên đường sang Mỹ, nhưng xin Visa lại bị từ chối – Bất ngờ! Vì thế, tôi khăn gói về Việt nam. Một lần nữa bố mẹ tôi lại nhắc tôi về chuyện tái ông mất ngựa. Và quả thật tôi đã rất vui khi được sống và làm việc ở Hà nội. Thời gian làm việc ở Hà nội có lẽ là khoảng thời gian thoải mái và vui vẻ nhất trong suốt bao nhiêu năm kể từ ngày tôi rời Việt nam theo con đường học tập của mình.

Tổng hợp và biên tập: Chí Nam, Công ty tư vấn du học Âu Mỹ (AMEC)

 

Từ khóa:   · ·